Tarihî Kaynaklar Işığında “Hace” Ünvanının Gerçek Anlamı
Anadolu irfanının en büyük temsilcilerinden biri olan Bektaş Veli, yüzyıllardır halk arasında “Hacı Bektaş Veli” adıyla bilinmektedir. Ancak son yıllarda birçok araştırmacı, tarihçi ve Alevi-Bektaşi geleneğini inceleyen yazarlar farklı bir görüş ortaya koymaktadır:
Asıl unvanı “Hacı” değil, “Hace” olabilir.
Peki gerçekten doğru ifade Hace Bektaş Veli midir?
Bu sorunun cevabı yalnızca bir isim tartışması değildir. Aynı zamanda tarih, dil bilimi ve Alevi-Bektaşi kültürünün doğru anlaşılması açısından da büyük önem taşımaktadır.
“Hace” Kelimesi Ne Anlama Geliyor?
“Hace” kelimesi Farsçadan Türkçeye geçmiş eski bir unvandır.
Kelimenin anlamları arasında;
- Bilge
- Öğreten
- Üstat
- Efendi
- Yol gösterici
- Büyük âlim
gibi ifadeler bulunmaktadır.
Aynı kökten gelen;
- Hace Ahmed Yesevî
- Hace Abdullah Ensârî
- Hace Nizamülmülk
gibi tarihî şahsiyetler de bu unvanla anılmıştır.
Dolayısıyla “Hace”, hac ibadetini yerine getirmiş kişiyi ifade eden Hacı kelimesinden tamamen farklı bir anlam taşımaktadır. Kaynak
“Hacı” ile “Hace” Aynı Şey Değildir
Türkçede iki kelime zaman içerisinde ses bakımından birbirine yaklaşmıştır.
| Hace | Hacı |
|---|---|
| Farsça kökenlidir. | Arapça kökenlidir. |
| Bilge, öğretici anlamına gelir. | Hac ibadetini yapan kişidir. |
| Manevî ve ilmî bir unvandır. | Dinî bir ibadet sonrasında kazanılan unvandır. |
Bu nedenle iki kelimenin anlamı birbirinden tamamen farklıdır.
Peki Bektaş Veli Gerçekten “Hace” miydi?
Bu konuda iki farklı görüş bulunmaktadır.
1. Görüş: Doğru Kullanım “Hace Bektaş Veli”dir
Bazı araştırmacılar, Anadolu’da sözlü kültürün etkisiyle “Hace” kelimesinin zaman içerisinde “Hacı”ya dönüştüğünü ifade etmektedir.
Bu görüşe göre;
- Bektaş Veli büyük bir mürşittir.
- Kendisine verilen unvan “Hace”dir.
- Halk telaffuzu zamanla bu kelimeyi “Hacı” hâline getirmiştir.
- Bugün kullanılan isim tarihî olarak değişime uğramıştır.
Bu görüş özellikle Alevi-Bektaşi araştırmacıları arasında giderek daha fazla dile getirilmektedir. Kaynak
2. Görüş: Tarihî Kaynaklarda “Hacı Bektaş” Geçmektedir
Diğer taraftan klasik tarih kaynaklarının önemli bir kısmında ise isim Hacı Bektaş Veli olarak geçmektedir.
Örneğin;
- Velâyetnâme
- Osmanlı kronikleri
- TDV İslâm Ansiklopedisi
- Kültür ve Turizm Bakanlığı yayınları
gibi temel kaynaklarda “Hacı Bektaş Veli” adı kullanılmaktadır. Ayrıca Velâyetnâme’de “Hacı” unvanının nasıl verildiğine dair menkıbevî bir anlatı da bulunmaktadır.
Bu nedenle “Hacı” kullanımının tarihî belgelerde tamamen sonradan ortaya çıktığını kesin olarak söylemek mümkün değildir. Kaynak
Neden “Hace” Görüşü Güç Kazanıyor?
“Hace” görüşünü savunan araştırmacılar şu noktalara dikkat çekmektedir:
- Bektaş Veli’nin esas kimliği bir mürşit ve öğretici olmasıdır.
- “Hace” unvanı onun ilmî ve irfanî yönünü daha doğru yansıtmaktadır.
- Horasan erenleri arasında “Hace” unvanı oldukça yaygındır.
- Anadolu’da sözlü aktarım sırasında birçok kelimenin ses değişimine uğradığı bilinmektedir.
Bu sebeplerle “Hace Bektaş Veli” kullanımının tarihî ve dilbilimsel açıdan daha isabetli olduğu ileri sürülmektedir. Kaynak
Alevi-Bektaşi Geleneğinde İsimden Daha Önemli Olan
İster “Hacı Bektaş Veli” denilsin ister “Hace Bektaş Veli”, değişmeyen gerçek onun Anadolu’nun en büyük düşünce insanlarından biri olduğudur.
Onun öğretileri;
- insan sevgisini,
- adaleti,
- ilmi,
- paylaşmayı,
- hoşgörüyü,
- aklı ve vicdanı
esas almaktadır.
Bugün milyonlarca insanın gönlünde yaşamasının nedeni de kullandığı unvan değil, bıraktığı irfan mirasıdır.
İstanbul Cemevi Sosyal Medya Ekibi
